Zo’n 24.000 eilanden liggen er in de archipel van Stockholm, waarvan er zo’n 6.000 permanent bewoond zijn. Wie kennis wil maken met een aantal daarvan, kan op pad op de Stockholm Archipelago Trail. Dit langeafstandspad van 270 km doet twintig eilanden aan. Op pad op Utö, Alö en Rånö om kennis te maken met het goede leven op de eilanden.

 

 

Zijn we dan echt de enige die vandaag op pad is? We zijn al twee uur aan het wandelen op de Stockholm Archipelago Trail en op de mensen in de kleine veerhaven na zijn we helemaal niemand tegengekomen. De paar vakantiehuizen waar we langs liepen waren niet bezet. Welkom op Utö, een van de meest populaire eilanden voor vakantievierders in de archipel van Stockholm. In het zomerseizoen overnachten hier zo’n 2.000 mensen per dag, maar begin juni is het nog leeg en stil.

 

Eiland leven

Vanochtend bracht een voet- en fietsveer ons in veertig minuten van het vasteland (Årsta brygga) naar Utö, vanmiddag zijn we op pad op de 16 km lange rondwandeling over het eiland. Dat is een van de aangename aspecten van de Stockholm Archipelago Trail. Je laat je bagage achter bij je accommodatie, gaat met je dagrugzak op pad en keert aan het eind van de dag weer terug bij het startpunt. Geen gesleep met grote rugzakken, vrijwel alle twintig etappes zijn rondwandelingen, steeds op een ander eiland.

 

 

Van noord naar zuid

Van Arholma in het noorden tot Landsort in het zuiden van de archipel kun je zo te voet kennismaken met bekende en minder-bekende eilanden. En hoewel het verleidelijk is om direct zes weken vrijaf te nemen en ze alle twintig te verkennen, besluiten we tot een eerste kennismaking met drie eilanden die gemakkelijk na elkaar te bezoeken zijn. Niet alle eilanden zijn onderling bereikbaar met een bootverbinding. Soms zul je via de vaste wal weer verder moeten reizen. Maar bij Utö, Alö en Rånö is het betrekkelijk eenvoudig om verder te hoppen.

 

 

Van vikingdomein tot tv-hit

Utö betekent letterlijk “buiten (Ut) eiland (ö)”. Het is dan ook een van de meest oostelijk gelegen eilanden in de archipel. Dankzij die strategische positie was het al rond 800 bewoond door Vikingen. In de eeuwen daarna was het vooral het domein van scheepsloodsen en soldaten, het eiland ligt aan de “monding” van een van de belangrijke routes naar de haven van Stockholm. Diezelfde Vikingen ontdekten dat er op het eiland ijzer aanwezig was. Dankzij hen kan het eiland nu claimen de oudste ijzermijn van Zweden te hebben. Die ijzerwinning piekte aan het begin van de 19de eeuw. Inmiddels is de meer dan 200 meter diepe mijnschacht Nyköping op het eiland afgesloten en is het eiland getransformeerd tot een populaire vakantiebestemming.

De eilanden zijn populair als vakantiebestemming onder de Zweden en internationale watersporters die van eiland naar eiland zeilen. Dankzij de populaire tv-serie Sandhamn Murders ontdekken ook steeds meer buitenlandse toeristen de archipel van Stockholm. Maar nog niet in het begin van juni dus.

 

 

Utö-noord

Het eiland is zo’n 15 km lang en de rondwandeling strekt zich uit over de noordelijke helft. De zuidelijk helft is militair gebied, waar je alleen over de weg doorheen kunt reizen. Het smalle pad slingert aan de westkant van het eiland pal langs het water. Over rotsen, door bos en soms langs een klein strandje. De zee ziet er aanlokkelijk uit, maar een hand in het water leert dat het nog betrekkelijk fris is om al aan het begin van de route in het water te springen.

Na 1,5 uur stappen bereiken we de noordkant van het eiland, ronden de kaap en vergapen ons aan de oostkust. Uitgestrekte rotsplateaus, grillig en glooiend gevormd door de zee die al meer dan een biljoen jaar op de kust beukt. In het zomerzonnetje ziet het er lieflijk uit, in de herfst en winter kan het hier spoken. Nu is het vooral slenteren en genieten en soms een klein klimmetje om op het volgende rotsplateau te komen. De zee is rustig, we zien een groepje dwergsterns behendig vissen uit de zee vissen. Ze spieden eerst geconcentreerd rond en duiken dan pijlsnel naar beneden. In de meeste gevallen is het raak en komen ze met een visje tussen de snavel naar boven.

 

 

Terras aan zee

Op een van de rotsplateaus staat een schuilhut, met daarvoor twee wankele bistrostoeltjes en een tafel. Voorzichtig nemen we plaats op dit terras met spectaculair uitzicht, maar de bediening komt niet tevoorschijn. Dan nuttigen we maar ons eigen meegebrachte proviand. Dat de oostkust een goede plek is voor een picknick zien we een half uurtje verderop, waar twee andere wandelaars hun lunch nuttigen, de eerste andere wandelaars die we tegenkomen.

 

 

Bos en boerenland

Na ruim vier uur bereiken we dan toch de bewoonde wereld, wat in dit geval wil zeggen dat er een paar boerderijen en huizen bij elkaar staan, waar gewerkt wordt. Het gras is gemaaid en gedroogd, de eerste lading gaat op een kar richting de schuur. De meeste eilanden zijn relatief vlak waardoor er ook voor agrarische bedrijven ruimte is.

Al snel duiken we het bos in dat het hart van het eiland bedekt. Schaduwrijk en rijk aan wildleven, zo blijkt. Tot onze verbazing zien we een ree wegrennen zodra hij/zij ons in de gaten heeft. De dieren blijken zich gemakkelijk te verplaatsen tussen de eilanden. Het zijn, net als elanden die hier ook worden aangetroffen, uitstekende zwemmers.

Vermoeid en voldaan voltooien we de rondwandeling en schuiven aan voor een diner in het Utö. Värdshus dat jaar rond geopend is. Misschien een idee om hier ook eens in de winter rond te kijken en nog eens een stukje van de Stockholm Archipelago Trail te wandelen?

 

 

Alö

De volgende dag pakken we een huurfiets om naar de zuidkant van Utö te rijden. Daar scheidt een smalle waterweg de eilanden Utö en Alö, die onderling verbonden zijn met een smalle brug. Direct na de brug zien we al de markering van onze route die vrijwel het hele eilandje rondgaat. Op Alö is het zo mogelijk nog stiller. Er zijn maar zo’n twintig mensen die hier permanent wonen. Desondanks heeft het een eigen bootverbinding met het vasteland, al komen de meeste toeristen hier een dagje Alö doen vanaf Utö.

 

 

Beschermd

Samen met Nåttarö en Rånö heeft het eiland een beschermde status als natuurreservaat en dat is dan ook wat we krijgen voorgeschoteld tijdens de ruime 12 km lange rondwandeling. Na een stuk bos komen we bij een gebied waar de bomen en struiken met hun voeten in het water staan. Sommigen kunnen daar niet tegen en sterven af, andere plantsoorten floreren juist in dit gebied. Dit is geen overstroomd gebied, maar een onderdeel van de wetlands die hier zijn hersteld. Nadat het eiland in het verleden vooral was drooggelegd om het begaanbaar en bewerkbaar te maken voor boeren, zijn de wetlands nu juist hersteld om de oorspronkelijke natuurlijke situatie te herstellen. Goed voor de biodiversiteit, goed voor de waterberging in een veranderend klimaat én goed voor de watervogels, waarvan we er een aantal zien foerageren. De route loopt hier langs een steenslagweg, het gebied is ontoegankelijk en dat lijken de vogels maar al te goed in de gaten te hebben. Ze lijken niet echt onder de indruk van onze aanwezigheid.

 

 

Nog steeds alleen

Een van de grootste trekpleisters op Alö is Storstrand (letterlijk: groot strand) aan de zuidkant van het eiland. Dat is een hoefijzervormig, wit zandstrand, ingeklemd tussen de rotsen, met daarvoor fris, helder water. In zonnige omstandigheden kun je je hier even aan de middellandse zee wanen, waarbij de palmen en ligbedjes met parasols (gelukkig) ontbreken. Het is weliswaar warm, maar de lucht is dreigend en waarschijnlijk ontbreken daardoor andere badgasten. We springen onbekommerd in ons blootje in de zee ter verfrissing.

Na nog een uurtje wandelen langs de rotskust bereiken we de kleine veerhaven van het eiland, waar ook het enige restaurant op het eiland is te vinden: Båtshaket. Dat draait natuurlijk grotendeels op toeristen en aangezien die er begin juni nog niet zijn, is de zaak vandaag jammer genoeg nog gesloten. Nog een reden om op een ander moment terug te komen!

 

 

Rånö

Het volgende eiland op de route is net als Alö een natuurreservaat, maar wel een met wat meer voorzieningen.  Rånö is een heuvelachtig eiland met bossen, kliffen en relatief veel zandstranden. Een paar families wonen het hele jaar door op het eiland, maar in de zomer bevolken toeristen het huisjespark bij Knicksand en de camping van het eiland. Dan is er ook een winkeltje en café-restaurant geopend, die nu allebei – je raadt het al – nog dicht zijn.

In de zomer is er ook een directe bootverbinding tussen Rånö, Alö en Utö en nog een paar eilanden, een bootverbinding die alle eilanden langs gaat. Buiten het seizoen zul je via de vaste wal naar Rånö moeten reizen.

De wandeling over het eiland is van de categorie easy, deels langs een landweg. Met slechts 12 km leent een dagje Rånö zich prima om ook te luieren aan het strand, pootje te baden in de zee of om een boekje te lezen in de schaduw. En als je dan ook je overnachting hier hebt georganiseerd, kun je helemaal in de relaxmodus na een fijne maaltijd bij het restaurant. Met die gedachte in ons achterhoofd besluiten we dat onze volgende keer op de Stockholm Archipelago Trail midden in de zomer moet vallen!

 

PRAKTISCHE INFORMATIE

Bereikbaarheid

De Stockholm Archipelago ligt voor de kust van de hoofdstad en strekt zich uit over een groot gebied. In totaal omvat het zo’n 24.00 eilanden en eilandjes. 6.000 daarvan zijn permanent bewoond, sommige eilanden zijn privébezit. Er is uitgebreid bootverkeer naar de eilanden, het meest intensief naar de vakantiebestemmingen.

 

Stockholm Archipelago Trail

Het langeafstandspad doet twintig eilanden aan, die allemaal per boot bereikbaar zijn. De lengte van de etappes (vrijwel allemaal rondwandelingen) varieert tussen de 7,2 en 24 km. De rondwandeling op Ornö is 34 km, maar kun je ook in delen doen.

 

Bootverbindingen

De boten naar de eilanden vertrekken vanaf verschillende punten op het vasteland. Dat kan betekenen dat je soms aardig wat heen en weer moet reizen om op het volgende eiland te komen. In de zomerperiode zijn er meer directe verbindingen tussen de eilanden, maar niet in alle gevallen. Als je de trail in een keer wilt lopen, vraagt dat dus het nodige uitzoekwerk.

 

Beste tijd

De zomer is de mooiste tijd om te genieten de eilanden en de lange dagen. De meeste voorzieningen zijn geopend in de periode van midsommar (rond 21 juni) tot medio augustus. In die periode is het ook het drukst op de eilanden. Wil je dat ontlopen dan is begin juni een goede optie, net als de tweede helft van augustus en begin september. De trail is hele jaar begaanbaar, maar inde winter zal het lastig zijn om overal accommodatie te vinden.

 

Accommodatie

Van de drie eilanden die wij bezochten is op Utö het grootste aanbod aan accommodaties, van huisjes tot hotel tot camping. Vanuit Utö kom je gemakkelijk op Alö en met iets meer moeite ook op Rånö. Wij verbleven drie nachten op Utö en bezochten daar vandaag de andere twee eilanden. Zo voorkom je ook dat je veel bagage moet meeslepen.

 

Meer informatie

Op de website worden alle etappes uitgelicht en kun je ook vinden hoe je er kunt komen.

Je kunt daar op de namen van de afzonderlijke eilanden zoeken.

Op hun website vind je informatie over verbindingen, tijden en prijzen. Denk er aan dat de dienstregeling per seizoen/vakantieperiode wijzigt.

 

Meer lezen over wandelen in Zweden?

Kijk dan in de categorie Zweden op ons blog.

 

Verantwoording

Dit blog is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in Nordic Magzine nummer 3 van 2025.

© One Day Walks BV, Tekst & foto’s: Paul van Bodengraven